کاشف و مخترع آب سنگین یک شیمیدان امریکایی از دانشگاه كلمبیا بوده به نام هارولد کلی تون یوری  Harold Clayton Urey  که در سال  1931 میلادی آب سنگین را  البته با کمک همکارانش تولید کرد و سه سال بعدش هم جایزه نوبل شیمی را برای اینکار گرفت  ایشون در  April 29, 1893  در شهر واکرتون در ایالت ایندیانا امریکا به دنیا اومد و در   January 5, 1981 هم درگذشت . گیلبرت نیوتن لوئیس هم در سال ۱۹۳۳ توانست اولین نمونه از آب سنگین خالص را با استفاده از روش الكترولیز تهیه كند.

- آب معمولی یک اکسیژن داره و دو تا هیدروژن  ( H ₂ O )  هیدروژن معمولی فقط یک پروتون داره ؛ آب سنگین فرقش با آب معمولی (که ازش استفاده می کنیم)  اینه که  هیدروژن موجود در مولکول آب سنگین را با یک ایزوتوپ هیدروژنی - بنام   دوتریوم   - می سازند که  این ایزوتوپ هیدروژنی :  یک پروتون و همچنین  یک نوترون در ساختار  مولکولی اش داره و بهمین دلیله که کمی سنگین تره و مثلا یخ آب سنگین را اگر در   آب معمولی بيندازید فرو میره ، چون سنگینتر از یخی است که با آب معمولی ساخته شده . یعنی هیدروژن H  آب معمولی ( H ₂ O )  را با یک ایزوتوپ هیدروژنی دیگه    یعنی دوتریوم D - که سنگین تره -  تعویض می کنند. بنابر این وزن مخصوص آب سنگین دو  واحد از وزن مخصوص آب معمولی بیشتره

-  آب سنگین  رادیو اکتیو نیست  اما چون سنگین تر از آب معمولیه کمی سمی و آزار دهنده است

- فرمول آب سنگین  ( D ₂O )    است. نوشیدن آب سنگین ، به مقدار کم، زیاد به بدن موجودات زنده آسیبی نمی زنه اما اگر بیش از 50 درصد آب بدن تان ، آب سنگین باشد حتما مریض شده و خواهید مرد !

- فرقی که آب سنگین با آب معمولی داره (از نظر سود یا زیانش به بدن انسان) اینه که اگر مثلا جایی از بدنتان زخمی یا شکسته یا خلاصه مریض احوال باشد و شما مقدار زیادی آب سنگین نوشیده باشید مدت زمان خیلی خیلی بیشتری طول می کشه تا اون بیماری یا زخم جوش بخوره و معالجه بشید. چرا که نوترون اضافی موجود در مولکول آب سنگین باعث کمتر شدن سرعت فعالیت شیمیایی بدن میشه.

- از همین خاصیت (کاهش سرعت تجزیه تحلیل شیمیایی ) آب سنگین : برای کم کردن و کنترل  تجزیه تحلیل های شیمیایی درون راکتورهای اتمی استفاده می کنند تا نیروگاه از کنترل خارج نشه و  منفجر نشه.

- فرق دیگر آب سنگین با آب معمولی اینه که آب سنگین در دمای   3.81 ° C (یعنی  حدود چهار درجه سانتی گراد) یخ می زنه  ولي آب معمولی در صفر درجه و آب سنگین در 101.42° C می جوشه اما آب معمولی در صد درجه

- دو تا کاری که میشه با تولید آب سنگین کرد   :

 ۱- برای تولید بمب اتمی  و ۲- برای خنک کردن لوله ها و مخزن های نیروگاه اتمی بطور کلی معمولا بمب اتمی را با پلوتونیوم 239 می سازند و برای تولید این پلوتونیوم شما احتیاج دارید به اورانیوم  غنی شده ، اما چون تهیه و تولید اورانیوم غنی شده بسیار گران و پیچیده و مشکل و ابزارآلاتش هم دست و پا گیر و گرونه، پس راه حل ارزونتر و ساده ترش همانا استفاده از آب سنگین برای تولید پلوتونیوم  و بعدش استفاده از پلوتونیم برای ساختن بمب  مثلا هیدروژنی و اتمی , و حتی تولید گازهای سمی و بیشتر کردن اثر مخرب بمب اتمی است. برای اینکار شما احتیاج دارید به یک نیروگاهی که سوختش اورانیوم معمولی (غنی نشده) باشه و بعدش از تفاله های این سوخت  شما پلوتونیوم می سازید.

- اولین کشورهایی که آب سنگین تولید کرده اند به ترتیب : آلمان زمان هیتلر، امریکا ، نروژ، کانادا، فرانسه  بودند که البته اسراییل و هند و پاکستان اولین کشورهای همسایه یا نزدیک ایران هستند که از آب سنگین  در راکتور هاشون  - برای تولید بمب اتمی البته - استفاده کرده اند . - البته بقیه کشورها از این دو کشور امریکا و نروژ، ( مستقیم یا  غیر مستقیم) آب سنگین می خریده اند و خودشون توانایی تولید زیاد آب سنگین را ندارند –

با شناخت آب سنگین اکنون می خواهیم به معرفی مجتمع آب سنگین اراك  بپردازیم :

مجتمع آب سنگین اراك، اولین مجتمع تولید آب سنگین سازمان انرژی اتمی ایران و یكی از بزرگترین پروژه های هسته ای كشور كه ساخت آن از سال  ۷۷ آغاز شده بود در تاریخ چهارم شهریورماه ۱۳۸۵ با حضور آقای دكتر محمود احمدی نژاد، ریاست جمهوری اسلامی ایران افتتاح گرديد .